Pipety jednokanałowe, wielokanałowe, elektroniczne

Podręcznik pipetowania Rainin
Nawet przy najwyższej jakości pipetach i końcówkach, umiejętności i wiedza użytkownika są kluczem do dokładnych i niezawodnych wyników pipetowania. Good Pipetting Practice™ (GPP) została opracowana przez METTLER TOLEDO i Rainin™ aby pomóc naukowcom osiągać dokładne, powtarzalne wyniki poprzez:

• Wybór odpowiednich pipet i wskazówek do każdego procesu pracy
• Zastosowanie optymalnej techniki pipetowania
• Stosowanie najlepszych praktyk ergonomicznych
• Zrozumienie znaczenia regularnej konserwacji i kalibracji

Uwag dotyczące wyboru pipety:

1. Właściwości cieczy: Lepkość, ciśnienie pary, pienienie i temperatura próbki wpływają na dokładność pipetowania. Pipety z poduszką powietrzną są najlepsze dla większości roztworów wodnych, natomiast dla cieczy o właściwościach odbiegających od wody lepsze są pipety wyporowe. Jeśli pipety wyporowe nie są dostępne, można dostosować technikę pipetowania dla większej dokładności.
2. Objętość: Największa dokładność pipety jest przy napełnieniu bliskim maksymalnej objętości nominalnej. Dla wysokiej precyzji należy wybierać pipetę o objętości nominalnej najbardziej zbliżonej do przenoszonej objętości. Na przykład do przeniesienia 100 μL lepiej użyć pipety L-200 niż L-1000, gdyż błędy są mniejsze.
3. Pozostałe czynniki do rozważenia to format pipety, wydajność produkcyjna i ergonomia, które również wpływają na wybór właściwej pipety.

 Rodzaje pojemników w laboratoriach obejmują probówki do mikrowirówek, fiolki, paski probówek PCR oraz płytki 96- i 384-dołkowe. Pipety jednokanałowe są uniwersalne i kompatybilne z różnymi formatami, lecz mogą ograniczać wydajność produkcyjną. Pipety wielokanałowe i półautomatyczne zwiększają wydajność, ale działają głównie ze standardowymi płytkami. Pipety wielokanałowe z regulowanym rozstawem kanałów umożliwiają łatwe przenoszenie próbek między różnymi formatami (np. probówki, płytki 24- i 96-dołkowe).

Wydajność produkcyjna wzrasta przy użyciu pipet elektronicznych, wielokanałowych, o regulowanym rozstawie kanałów, powtarzalnych i półautomatycznych, które zmniejszają błędy oraz ryzyko urazów od powtarzających się przeciążeń. Wybór odpowiedniej pipety zależy od formatu próbki i specyfiki pracy. 

Rodzaje pipet i ich zalety:

• Z poduszką powietrzną: Pipety z poduszką powietrzną to najczęściej stosowane narzędzia do pipetowania. Działają na zasadzie podciśnienia: przesuwając tłok w górę, gdy końcówka zanurzona jest w cieczy, zasysają określoną objętość cieczy do końcówki, wypełniając pustą przestrzeń powstałą dzięki częściowej próżni.
• Jednokanałowe:Kompaktowe, uniwersalne pipety jednokanałowe to najczęściej używane

  

  narzędzia w badaniach biomedycznych. Są kompatybilne z większością formatów próbek, m.in. kuwetami, fiolkami, probówkami do wirówek, naczyniami hodowlanymi, kolbami oraz płytkami wielodołkowymi.
• Wielokanałowe: Pipety wielokanałowe są idealne do wydajnego przetwarzania wielu próbek jednocześnie, np. na płytkach 96-dołkowych w metodach ELISA, NGS czy PCR. Ośmio- i 12-kanałowe pipety znacznie zwiększają efektywność pracy. Jednak mogą mieć niższą precyzję na niektórych etapach, jak rozdzielanie warstw w próbkach dwufazowych. Ważne jest dokładne przeanalizowanie przebiegu pracy, by ocenić ich zastosowanie. Niskiej jakości pipety mogą mieć problem z prawidłowym mocowaniem końcówek, co powoduje nierówne pobieranie próbek. Dlatego warto wybierać pipety wysokiej jakości, zapewniające bezpieczne i równomierne pobieranie próbek we wszystkich kanałach.

•  

  

  O regulowanym rozstawie kanałów: Standardowe pipety wielokanałowe są przeznaczone głównie do płytek 96-dołkowych i zwykle nie pasują do innych naczyń lub mikropłytek. Używanie pipet jednokanałowych do przenoszenia próbek między różnymi formatami (np. z 24- do 96-dołkowych płytek czy z fiolek do probówek) bywa trudne, czasochłonne i obarczone błędami. Tradycyjne pipety wielokanałowe można stosować do równoległego przetwarzania probówek tylko wtedy, gdy rozstaw kanałów odpowiada płytkom 96-dołkowym, np. w probówkach PCR 0,2 ml. Pipety wielokanałowe z regulowanym rozstawem kanałów pozwalają dostosować odległość między końcówkami w zakresie od 9 mm (płytki 96-dołkowe) do 19 mm (płytki 24-dołkowe), co zwiększa wydajność przy formatowaniu próbek i pracy z różnymi naczyniami.
• Pipety elektroniczne: Pipety elektroniczne precyzyjnie kontrolują zasysanie i dozowanie

   

  za pomocą przycisku lub dżojstika, zamiast tradycyjnego tłoka. Oferują programowalne funkcje, takie jak regulacja prędkości, kontrolowane mieszanie, dozowanie powtarzalne, rozcieńczanie seryjne i pipetowanie odwrotne. Dostępne są w wersjach jednokanałowych, wielokanałowych i z regulowanym rozstawem kanałów. Są szczególnie przydatne przy pipetowaniu powtarzalnym lub seryjnym, zwiększając wydajność i zmniejszając ryzyko urazów (RSI) dzięki eliminacji ręcznego naciskania tłoka. Funkcja dozowania wielokrotnego pozwala na wielokrotne dozowanie jednej aspiracji, a programowalne metody eliminują konieczność ręcznych zmian objętości.
• Systemy pipetowania o dużej wydajności: Półautomatyczne pipetory 96-dołkowe umożliwiają realizację podstawowych i zaawansowanych protokołów, takich jak mieszanie, dozowanie powtarzalne, zmienne oraz rozcieńczanie seryjne. Usprawniają pracę z płytkami 96- i 384-dołkowymi, redukując liczbę etapów pipetowania i poprawiając odtwarzalność przez eliminację zmienności między użytkownikami i kolumnami.
• Pipety wyporowe: Pipety wyporowe, choć używane rzadziej niż pipety z poduszką powietrzną, są rekomendowane do precyzyjnego pipetowania lepkich, lotnych i trudnych cieczy. Wykorzystują jednorazowe końcówki kapilarne lub strzykawkowe z wewnętrznym plastikowym tłokiem, który unosi się wraz z zasysaną cieczą. Brak szczeliny powietrznej między tłokiem a cieczą zapewnia większą dokładność i eliminuje ryzyko zanieczyszczenia wnętrza pipety.
• Pipety powtarzalne: Pipety powtarzalne, działające na zasadzie pipety wyporowej z wbudowanym tłokiem, są idealne do pobierania dużych objętości cieczy i dozowania ich w równych porcjach, co zwiększa wydajność pracy. Minimalizują też ryzyko urazów RSI, redukując konieczność wielokrotnych aspiracji. Wersje elektroniczne oferują automatyczne dozowanie, dodatkowo zmniejszając ryzyko urazów dzięki programowalnemu podawaniu cieczy w określonych odstępach czasu.  

Kontrolery do pipet to urządzenia ręczne lub elektroniczne służące do zasysania i dozowania cieczy za pomocą pipet serologicznych. Elektroniczne kontrolery wykorzystują przycisk do wytworzenia podciśnienia, co umożliwia precyzyjne pobieranie próbki i jej dozowanie przez wyzwalacz lub grawitację. Prostsze wersje mają miękką gruszkę, którą ręcznie kontroluje się podciśnienie. Kontrolery te są często używane z plastikowymi pipetami serologicznymi w hodowli komórek, a szklane pipety serologiczne stosuje się do przenoszenia lotnych i żrących cieczy, takich jak kwasy czy rozpuszczalniki.

Więcej informacji o pipetach i ich zastosowaniu można znaleźć w:

• Kompletny przewodnik po pipetowaniu
• Dobra praktyka pipetowania
• Jak zwiększyć dokładność pipetowania