Osłony antyradiacyjne oraz przykłady metod i urządzeń do badań NDT

Promieniowanie jonizujące wykorzystywane w nieniszczących badaniach materiałowych stanowi istotny czynnik ryzyka dla personelu oraz środowiska pracy. Z tego powodu stosowanie odpowiednich osłon ochronnych jest kluczowe przede wszystkim dla spełnienia wymagań bezpieczeństwa radiologicznego, a w konsekwencji - dla zapewnienia bezawaryjnego funkcjonowania istotnych instalacji energetycznych.

Zapraszamy do przeczytania artykułu zamieszczonym w ostatnim numerze czasopisma Energetyka (styczeń 2026, nr 1/859), które jest publikowane przez Stowarzyszenie Elektryków Polskich (SEP) przedstawiono rodzaje osłon stosowanych podczas badań z użyciem promieniowania rentgenowskiego oraz izotopów promieniotwórczych. Omówiono materiały ochronne, które są stosowane również przez firmę Zakład Działalności Innowacyjnej INNOVATOR Sp. z o.o., ze szczególnym uwzględnieniem ołowiu i betonu, przedstawiono również techniczne rozwiązania konstrukcyjne wykorzystywane w sektorze energetycznym.

Artykuł zawiera przegląd aktualnych praktyk inżynierskich oraz wskazuje czynniki, które należy uwzględnić podczas projektowania i eksploatacji osłon radiologicznych. Zaprezentowano również przegląd innych metod i urządzeń wykorzystywanych do badań nieniszczących (NDT) w sektorze energetycznym.

Firma PCB Service współpracuje z firmą INNOVATOR Sp. z o.o. w zakresie osłon antyradiacyjnych, budowy bunkrów, pracowni rentgenowskich. 

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Badania nieniszczące (NDT) odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa oraz niezawodności funkcjonowania i eksploatacji każdego rodzaju infrastruktury energetycznej. W sektorze energetycznym metody radiograficzne stosowane są m.in. do diagnostyki i wykrywania wad materiałowych turbin i ich elementów, takich jak łopatki, tarcze czy wirniki generatorów. Poza tym metody te wykorzystywane są do diagnozowania rurociągów parowych i wodnych, zbiorników ciśnieniowych i wymienników ciepła, odlewów i elementów armatury, konstrukcji kotłów energetycznych, połączeń spawanych stosowanych w tych instalacjach oraz innych komponentów krytycznych, tak na etapie ich produkcji, jak i podczas okresowych kontroli. W energetyce jądrowej są to elementy związane z układami paliwowymi, kosze paliwowe, obudowy prętów, jak również zbiorniki reaktorów. Wiele badań wykonuje się w specjalnych laboratoriach z pełną ochroną radiacyjną z uwagi na:

• grube przekroje badanych elementów (50-300 mm),

• wysokie napięcia (300-450 kV, Co-60),

• wymagane ze względów technicznych i BHP bunkry radiacyjne,

• precyzyjne pozycjonowanie.

Jedną z najważniejszych metod NDT stosowanych w energetyce jest radiografia przemysłowa wykorzystująca promieniowanie jonizujące, czyli promieniowanie rentgenowskie (RTG) oraz promieniowanie gamma emitowane przez izotopy promieniotwórcze. Choć technika ta cechuje się dużą czułością i dokładnością, to jednocześnie wymaga zachowania rygorystycznych zasad ochrony radiologicznej osób nią się posługujących, gdyż promieniowanie jonizujące jest wysoce kancerogenne, może prowadzić do uszkodzenia DNA oraz do zespołu popromiennego ze skutkami ostrymi i przewlekłymi. Odpowiednio zaprojektowane i wykonane osłony radiacyjne pozwalają ograniczyć niekontrolowaną ekspozycję personelu na promieniowanie, spełnić normy prawne oraz zapewnić właściwe warunki prowadzenia badań zarówno w terenie, jak i w warunkach laboratoryjnych.

Źródła promieniowania jonizującego

Radiografia przemysłowa wykorzystuje głównie lampy RTG oraz izotopy promieniotwórcze. W radiografii przemysłowej wykorzystującej lampy RTG promieniowanie rentgenowskie generowane jest przez lampy o zróżnicowanej mocy i napięciu, dobierane w zależności od rodzaju i grubości badanego materiału oraz wymagań jakościowych. Stosowane są m.in.:

• lampy niskonapięciowe 50-200 kV – do badań cienkościennych elementów stalowych i aluminium, • lampy średnionapięciowe 200-300 kV – obszerna grupa mająca zastosowanie w energetyce,

• lampy wysokonapięciowe 300-450 kV – stosowane do grubszych konstrukcji i odlewów,

• specjalistyczne lampy przenośne z głowicą ekranowaną, przystosowane do pracy w terenie.

Ponieważ nasza firma, INNOVATOR, w przypadku branży energetycznej ma najczęściej do czynienia z lampami średnio- i wysokonapięciowymi, zatem też projektowane przez nas osłony dostosowane są do ochrony przed promieniowaniem RTG pochodzącym ze sprzętu o takich właśnie parametrach. W radiografii przemysłowej stosującej izotopy promieniotwórcze najczęściej stosowanymi źródłami są:

• Iryd Ir-192 – źródło dominujące w badaniach rurociągów i spoin,

• Selen Se-75 – izotop stosowany do cieńszych materiałów,

• Kobalt Co-60 – izotop używany w badaniach bardzo grubych elementów,

• Cez Cs-60 – izotop wykorzystywany do kontroli spoin, odlewów i konstrukcji jako alternatywa dla bardziej energetycznego Co-60.

Osłony stosowane w sektorze energetycznym Osłony wykorzystywane przy promieniowaniu RTG muszą być skuteczne i odporne na silny strumień fotonów. Istnieje cała gama materiałów, które spełniają te warunki, jednak w warunkach przemysłowych, gdzie kontrolowane są najczęściej elementy o znacznych gabarytach, osłony muszą być stosowane na ścianach tych pomieszczeń i na ich stropach, jak również na bramach i drzwiach prowadzących do wnętrza przestrzeni laboratoryjnej. Zatem w związku z dużymi powierzchniami, którym należy zapewnić wymagany stopień tłumienia promieniowania, istotnym czynnikiem staje się aspekt ekonomiczny ....

Cały artykuł dostępny tutaj: https://nowa.elektroenergetyka.pl/.../innovator_2026-1.pdf

link do wydania czasopisma Energetyka:
https://nowa.elektroenergetyka.pl/styczen-2026-numer-1-859/

#osłonyantyradiacyjne #bunkry #ndt #badaniarentgenowskie #RT